Kinga Weronika de Walla, Twarze niedomknięte, Fundacja Kultury AFRONT, Bukowno 2017.

Debiut. Objętościowo szczupły, acz z potencjałem. Wiersze, oscylujące pomiędzy wrażeniami a wizjami. Ta pierwsze są często jesienne. Te drugie – barwi nokturnowy mrok; niekiedy rozświetlany gorącym albo chłodnym płomieniem. Śnią się w nich sny na jawie. Pełgają fantazmaty we śnie. Ogarnia je niepamięć kształtów płynnie przechodząca w przypomnienie miłosnych szczegółów (zob. wiersz reminiscencja). Całą poetycką materię widać tutaj w fazie dynamicznego dojrzewania, przybierania form, strojenia głosu. Chaos zapisany próbuje zafunkcjonować jako kosmos, „prywatny wszechświat”. Autorka skrzętnie zbiera wszystkie pomysły, spostrzeżenia, notuje podszepty podświadomości, docenia każdy dar inspiracji. Szyje patchworki, układa kolaże i patchworki zawsze z tym samym zapałem. Z wdziękiem przeskakuje od obrazu do obrazu, od zamyślenia do wieszczby, od nostalgicznego wspomnienia dzieciństwa (Pokarm) do chęci narobienia rabanu.

  Podmiotka tego zbioru mówi na ogół w pierwszej osobie, konfesyjnie. Testuje własną nadwrażliwość, dotykając każdego „teraz”, w którym tkwi „świadomość głodu,/ ognia i wojny”; by natychmiast wyznać:  krzepi mnie przyczajona wiara,/ że od krwistych zachodów mam tylko otarty/ naskórek” (aksjomat). Tak wypróbowana świadomość, kiedyś może stać się dla niej punktem oparcia lub przewodnikiem prowadzącym ją ku bardziej określonej aksjologii. Na razie liryczne „ja” debiutantki solidnie odrobiło ćwiczenie z empatii; intuicyjnie, ale konsekwentnie rozpoznaje się w problemach bliźnich, w ich trudnościach z byciem pod obojętnym niebem (por. logika twarzy; „chodźcie i spór ze mną wiedźcie”). 

  Prawdę rzekłszy, bardziej niż puszczone na zupełną swobodę frazy, ciekawsze wydają mi się tutaj wiersze nieco bardziej zdyscyplinowane. Po prostu – lepiej koncentrują uwagę. Należą do nich przykładowo (i na przekór tytułowi) choćby takie rzeczy w nieładzie. Ale to jeszcze nic! Rasowemu fanowi krótkiej formy prawdziwą frajdę sprawi epigramat zatytułowany ciało. Zacytujmy go: „dziedziczę w akcie mowy./ język wraca do stanu skupienia.”. Wraz z tytułem – dziesięć słów. Plus dwa znaki interpunkcyjne domykające równoległe logicznie stwierdzenia. W kontekście całego tomiku, postawmy taką hipotezę, można je odczytać jako najkrótszą ars poetica, postulat wobec swego przyszłego, sposobu ekspresji. Gdybyż poetce udało się go urzeczywistnić…

Fragment większej całości przygotowywanej do druku w dwumiesięczniku literackim "Topos".

Tadeusz Dąbrowski: Środek wyrazu, Wydawnictwo a5, Kraków 2016

Sztubaka, nawet mężczyznę w pewnym (między)wieku, mówiącego do czytelników z kart tomu Pomiędzy (2013) w nowym zbiorze Dąbrowskiego zastąpił mężczyzna po przejściach, z poważnymi zadatkami na losera. Tym, co jego wiek męski uczyniło wiekiem klęski, był rozpad małżeństwa Tekstów traktujących wprost o małżeńskiej katastrofie znajdziemy tu mimo wszystko mało. Mniej nawet niż tych, zrodzonych z przeżywania kolejnej miłości. Są jednak wyjątkowe: zdziwione, że wydarzenie bądź co bądź dramatyczne nie wiąże się z żadnymi spektakularnymi fenomenami, że następuje prawie niepostrzeżenie: „Myślałem – mówi poeta – że miłość umiera efektowniej,/ na atak serca lub AIDS, a ona odchodzi// obojętnie jak człowiek,/ który zgubił, lecz jeszcze// o tym nie wie” (***, Myślałem, że miłość umiera efektowniej…). Do wizerunku swego lirycznego bohatera dodaje poeta jeszcze jeden rys – losera, przegranego, co, jak sugeruje początkowy wiersz zbiorku (Kredki), zdradą sam się przyczynił do własnej porażki. Potem w jeszcze głębszą popada depresję. (zob. ***, Z roku na rok coraz bardziej zdołowane Drużno…). 
   W mulistych odmętach smutku nie przebywa jednak długo. Prędko zmienia temat. Próbuje poddać analizie kwestię możliwości skutecznego, sensownego porozumienia, o wiele bardziej skomplikowaną niż by się wydawało. Bowiem trzeba jeszcze przezwyciężyć monologiczność ego, które podczas rozmowy rozdwaja się na osobowy podmiot komunikacji i na „ja” rozproszone na rozmaite projekcje(***, Rozmawiając z gwiazdą…). Czy oznacza to kryzys zaufania do słowa jako środka wyrazu i komunikacji?  Bynajmniej – raczej głębsze rozpoznanie jego natury, ograniczeń, przypadłości.
  Nie byłby Dąbrowski sobą, gdyby znów nie podzielił się z czytelnikiem swoimi niepokojami metafizycznymi. Koncentrując się tym razem na chrystologii, uprawia ją, na pograniczu teologicznej poprawności. Tworzy apokryf drugiego stopnia, bo tak należałoby chyba rozumieć sens anagramatycznie odwróconego tytułu wiersza Fyrkopa, dotykającego relacji pomiędzy wolnością a boskim zamysłem lub przeznaczeniem. Relacji, w którą uwikłany został sam Chrystus nie do końca pewny swojej zbawczej misji, wypełniającej słowa Pisma. Ta niepewność jeszcze silniej uwydatnia jego cechy ludzkie. Niemniej gdyby podmiot tego tomu miał dokładniej określić przedmiot swojej wiary, przyznałby chyba, że wierzy głównie w poezję i w poezją przenikniętej myśli pokłada nadzieję. Chwyta się tej nadziei, trzyma się tej wiary. Cóż, zwątpić w słowo, w skuteczność mowy jako środka wyrazu to do Tadeusza Dąbrowskiego całkowicie niepodobne.

Warsztatowa wersja recenzji przeznaczonej do druku w dwumiesięczniku literackim „Topos”

Recenzja tomiku „Pomiędzy”

Mirka Szychowiak: Jakie to życie jest krępujące, Fundacja Duży Format, Warszawa 2016.

Graniczące ze skargą westchnienie, słyszalne w tytule nowego, bardzo introwertycznego, tomu  autorki człap story, trudno byłoby uważać za niezwykłe novum. Tyle, że choroba na istnienie, która trochę wcześniej dotknęła podmiotkę jej wierszy, wydaje się teraz wchodzić w stadium szczególnie ostre. Być może dlatego, że tym razem dopadła ją na dalekim wyczerpującym, etapie przedsięwziętej ongiś drogi. Bo przecież najtrudniej wędrować poprzez siebie, zwłaszcza wtedy, gdy się dostrzegło,  że jest się ziemią jałową, „polem niczyim” (Porosłam). Poetka spróbowała zobiektywizować swe rozpoznanie, gdyż forma gramatyczna czasownika w początkowym wierszu jednoznacznie wskazuje na męski rodzaj mówiącego w nim podmiotu, jak gdyby żeńskie „ja” wielu pozostałych tekstów potrzebowało się przejrzeć w czyichś, możliwie bezstronnych, oczach. Te są bezlitosnym zwierciadłem. Widzą ją czyniąca rachunek sumienia, wahającą się pomiędzy akceptacją dawnych win a chęcią ich odpokutowania. Taką  zastaje ją kres, czyli rozproszenie w surowym, odludnym pejzażu (W jasno). 
  Kompozycyjny porządek całego zbioru pozwala odczytać ten zabieg jako antycypację, zapowiedź ostatecznego końca. Początek zdominowała alienacja tak wielka, że trudno ją pomieścić w jednej osobie. Stąd istotną rolę odgrywa tu motyw rozdwojenia lirycznego „ja”, lub jego podwojenia obecny w melancholijnym wierszu Odbicie. Chociaż trudno uwierzyć, by jakakolwiek multiplikacja skutkowała pomnożeniem sił egzystencjalnych. Nie potrafiła podmiotka poprawnie ułożyć stosunków z alter ego; poczynań transcendencji nie rozumie (por. Wyjaśnienie). Złapała tylko chwilową równowagę w przejściowym punkcie, gdzie „Z tyłu ledwo/ żywe dni, z przodu natarczywa ciemność” (W zaparte). Lecz zaraz znalazła się w opresywnym zawieszeniu, zaś „To, co ją porwało, nie żąda okupu/ — cena strachu  jest nieobliczalna./Tam wysoko bardzo boli/ chce zadusić.// Ani spać, ani spaść, ani nic” (Ani, ani). Owa niewola skutkuje somatyzowaniem emocji, prowadzącym do wyobcowania z cierpiącego ciała, pomimo, że tekstowe „ja” wciąż potrafi okazać czułość, teraz – głównie rozdwojonej sobie, lecz jak można wnosić z wiersza Dżem session, czułość ta miała kiedyś także innych adresatów.

Wykrzesawszy z siebie energię wściekłości i sprzeciwu podmiotka usiłuje wydobyć się z pułapki zamętu, niepokoju, bezładu. Próbuje zintegrować to, co się rozprzęgło  (zob. Przesiadka), przywołać wewnętrzny bałagan do tymczasowego chociażby porządku.     Poezja o imponującej mocy obrazowania. Bez trudu pokonuje opory imaginacji i bierze nas w posiadanie całym swoim przesmutkiem.


Warsztatowa wersja tekstu przeznaczonego do publikacji w Dwumiesięczniku Literackim "Topos".

Paulina Korzeniewska, Pogodna biel dobrego samopoczucia, Dom Literatury w Łodzi, SPP oddział w Łodzi, Łódź 2016 .

Poprzedni tom Pauliny Korzeniewskiej (Usta Vivien Leigh, 2011), pozwalał się czytać między innymi jako zapis wchodzenia podmiotki w kobiecość. Tematem głównym swego drugiego tomu uczyniła Korzeniewska model męskości tak dalece, że. mężczyzna wypowiada się tu jako podmiot większości wierszy. Świadoma siebie kobieta chciałaby teraz mieć u boku godnego jej towarzysza. Problem stary jak świat i jak literatura. (Ongiś dowcipnie rozwiązał go Boy pointą humorystycznego poemaciku o Stefanii.) Wszak wymagający ponownego przemyślenia, zwłaszcza na tle teorii genderowych.  

Zatem najpierw metodycznie i empirycznie ugruntowana diagnoza. Solidnie oparta o rejestrację męskich wyznań naznaczonych egotyzmem, umiłowaniem wygody. Ten symptom niedojrzałości uważa poetka za grzech główny synów Adama. Jednakże już na samym początku stwierdza, że po części wynika on z matczynej nadopiekuńczości (por. wyjście ze strefy komfortu obrośniętej wewnątrz chwastami), aczkolwiek daleka pozostaje od w jego usprawiedliwiania. Bo droga i bolesna to wygoda. Taka konstatacja stanowi dopiero preludium rozmaitych rozczarowań. Mężczyzna przedstawia w tym tomie kliniczny obraz niepozbierania. Jego istnienie podtrzymuje i wzmacnia na dobrą sprawę tylko interakcja z żeńskim „ty”, do czego przyznaje się otwarcie, acz bez cienia wstydu, w wierszu nie jestem rezolutnym trzydziestolatkiem. Wygląda na to, że łatwiej go zaprogramować niźli wyedukować (por. tarantino). Nawet starannie zaprogramowany wymaga stałego nadzoru; chwila nieuwagi i traci emocjonalną stabilność (troll frankensteina). Podobnie mizernie prezentuje się od strony intelektualnej, wygłaszając dosyć zdziwione sądy w kwestii feminizmu (miałem już tego nie robić) lub – o zgrozo – słabo rozeznaje się w zagadnieniu parzystości damskiej bielizny (muszę to z siebie wyrzucić). Za to nałogowo formułuje poglądy, których arogancja idzie w zawody z ignorancją („za noc, za trzy, choć nie dziś”). Wizerunek ten, mocno przerysowany, wpędza mnie w konfuzję, i każe zapytać, ile w nim bezpośredniego doświadczenia, a na ile stanowi on odbicie złośliwych stereotypów czy projekcji. Czynnikiem rozstrzygającym wydaje się tu język, bezbłędnie podsłuchany, sprawnie przetworzony kod samczego dyskursu. Ta parafraza demaskuje , odsłania, wyostrza, mało subtelny sposób myślenia. Pomimo wątpliwości, które budzi we mnie zbyt uproszczona, kreska męskiego wizerunku, zaryzykowałbym przypuszczenie, że sposób budowania lirycznej akcji rozpisanej na monologi i epizody, prowadzi do skonstruowania modelu bazującego raczej na doświadczeniach niż ilustrującego założoną z góry tezę. Że jest on karykaturalny, przez co dyskusyjny, bynajmniej mnie to nie oburza. Bliższy feminizmowi byłby może wiersz do bardzo martwej anne sexton, trawestujący baśń o Czerwonym Kapturku, gdzie główna bohaterka pada ofiarą męskiej niecnoty. – Ale i on zachował samodzielność za sprawą oryginalnego pomysłu na osadzenie opowiadanej historyjki w korporacyjnych realiach. 

  
Teksty nie tworzące ściśle motywu przewodniego zbioru, pozostają z nim w związku, jeśli nie tematycznym, to przynajmniej stylistycznym. Warto na nie osobno zwrócić uwagę, bo znajdują się wśród nich wiersze bez wątpienia mocne – jak oniryczny broadway show. Przedstawicielom płci brzydszej lektura tomiku Pauliny Korzeniewskiej samopoczucia pewnie nie poprawi. Lecz umiejętność przyjmowania krytyki (niechby nawet niesprawiedliwej), należy również do cech prawdziwego mężczyzny. 


Warsztatowa wersja tekstu przeznaczonego do publikacji w Dwumiesięczniku Literackim "Topos".

P.S. Po dzisiejszej notce robię przerwę wakacyjną. Do zobaczenia, do poczytania na początku września. (pwL)

Nadmorze#5. Lipiec 2017 O wierszach Pawła Tańskiego ze zbioru "Kreska" (Wydawnictwo Forma, Szczecin 2016)

Odcinek nagrywany w mobilnym studiu w Dolinie Dolnej Wisły. Omówienie zbiorku Pawła Tańskiego "Kreska" (Wydawnictwo Forma, Szczecin 2016).

Przerywnik: Deadlev, "Relaxing saxphone",

na licencji Creative Commons (freesound.org).

Tło: Baccalao, "Quatre Saisons Carosse - Printemps" na licencji Creative Commons. (freemusicarchive.org)

Ilustracje: Migawki z Doliny Dolnej Wisły.

Wisła  pomiędzy Nowem a Grudziądzem.

Menonicka chata we wsi Mątawy (przed 1914 r.)

Wojciech Pelc, Ziemie obiecane, FONT, Poznań 2016.

Sztumska kraina, żyzna, osobliwa ze swą krzyżacko-pruską historią, musiała czekać na swojego poetę.  Do jej dziedzictwa Wojciech Pelc przyznaje się otwarcie, przekonany, ze ziemie obiecane bierze się w posiadanie nie inaczej, jak tylko z całym dobrodziejstwem inwentarza, wraz z przynależnymi do niego dziejowymi zaszłościami. Jednakże kiedy je pomnożyć przez wspomnienia dzieciństwa, względnie przez przygodne, acz intensywne obserwacje, wtedy zbiera się całkiem pokaźny kapitał, niemal-gotowizna, która sama prosi o zagospodarowanie i wykorzystanie. Ale ziemie obiecane czy – aby przywołać tytuł rozpoczynającego zbiorek wiersza – odzyskane wymagają także emocjonalnego, wyobraźniowego oswojenia, pogodzenia z faktem, że „w centrali miejsca mają po kilka nazw/ i rozpuszczone korzenie. Tożsamość, co roku/ wzbogaca jesienną ściółkę, wpływa do rzek, / jest wiekowo podpiwniczona” (Ziemie odzyskane nie obchodzą urodzin). Istotnie, ten, kto chciałby stać się naprawdę tutejszym, musi respektować ich odwieczność, cudze dzieje, zamieszkałe w siedzibie wielkich mistrzów (por. narodziny. Marienburg – January A.D. MMXI) z jej ciszą inną niż wszystkie inne cisze. Wypada wszakże zauważyć, że poetycka persona wierszy Pelca eksploruje przeszłość właściwie tylko wówczas, gdy ta sama powraca jakimś przygodnym szczegółem, takim jak oznaczona swastyką miseczka znaleziona w poniemieckim mieszkaniu (moje schody rodzinne). Właściwy horyzont czasowy tego zbioru, jego główny punkt odniesienia stanowi dzieciństwo, ósma dekada minionego wieku; wiejska, prowincjonalna i zwykle bezpieczna. Wówczas nawet wieczorna wyprawa do obory stanowiła okazję do przeżycia emocjonującej przygody, do naśladowania powieściowych postaci (…po białe). W pochwalnej odzie do tego, co sielskie, anielskie, złotnickie, pozwala sobie poeta na całkiem pomysłową idealizację kraju lat dziecinnych, uderza delikatnie w struny sentymentalne. Nie miejmy mu tego jednak za złe. Niebawem zresztą, przeniósłszy się na elbląski dworzec, jakby dla równowagi, nasyci wiersz naturalistycznym detalem. A co pomiędzy tymi skrajnościami? Na przykład miłość. Doskonała w swym całkowitym niespełnieniu (por. miłość idealna) lub przeżywająca erotyczne inicjacje (koniec lata – Kadyny. Sierpień A.D. MCMLXXXIX) wreszcie potężna w uniesieniach zakończonych spustoszeniem nagłej katastrofy (zapadanie. Silenia – Februarius A.D. MCMXCIV).  Dodajmy do niego zgrabnie poprowadzony wątek podróży. Poezja Pelca równie chętnie udaje się na chiński Daleki Wschód (Tian’anmen) i do Ameryki Łacińskiej (miłość wyselekcjonowana, czyli stawka mniejsza niż życie). Po drodze spędzi chwilę w Finlandii lub wstąpi na wódkę do kieleckich Scyzoryków. Wszędzie czuje się u siebie, bo spotyka ludzi zaskakująco podobnych do swoich niegdysiejszych znajomych albo sąsiadów. 

    Debiutant określa się mianem poety okazjonalnego. Myślę wszakże, że poezją powinien zająć się bardziej systematycznie. Jeśli zaś nie zechce pójść za tą radą, życzyłbym mu, aby okazje do wierszy zdarzały mu się jak najczęściej. 

Skrócona wersja tekstu opublikowanego w dwumiesięczniku literackim "Topos" (3/154/2017).

Genowefa Jakubowska-Fijałkowska, Paraliż przysenny, Instytut Mikołowski, Mikołów 2016.

1.To chyba najbardziej ostry w swoim wyrazie zbiór wierszy GJF, która, jak wiemy, nigdy ani ze sobą, ani z czytelnikiem szczególnie się nie certowała. Regułom się nie kłaniała. Z konwenansami na kompromis nie chadzała. Tak dalece, że trzeba by chyba porzucić daremne próby dorabiania do jej poezji jakiejkolwiek ideologii. Jest na to zbyt konkretna. Ale w tym tomie wali już nie po oczach, ale  wręcz między oczy.

2. Z życiem poezja Jakubowskiej-Fijałkowskiej zmagała się od samego początku, a pewnie jeszcze wcześniej – na długo przed książkowym debiutem (Dożywocie, 1994). Teraz jednakże staje twarzą w twarz z nowym przeciwnikiem: z czasem, który bierze się z nią – dosłownie – za kudły (por. Sypią mi się włosy) Opisana w tym tomie historia mogłaby zaczynać się zdaniem: „Przychodzi czas do poetki, a poetka, łubudu go słowem ciężkim i obelżywym, itp.”. Bo tak właśnie kwituje symptomy jego destrukcyjnego działania. Atakuje go zjadliwą ironią, Reaguje szybko, spontanicznie, celnie. Próżno u niej byłoby szukać melancholii, co mogłaby przecież towarzyszyć wielu wyznaniom bezradności, na którą nie mogą zaradzić „skrzyp polny/ szampony trzy w jednym suplementy diety// odżywki balsamy olejek arganowy// gaje oliwne na włosy” (Sypią mi się włosy). Podmiotka tych wierszy skóry tanio jednak nie odda. Stawia się starości. Stawianie się ma we krwi, doskonale wyćwiczone. Zresztą taka nie-pokora okazuje się w jej przypadku bardzo skuteczną, strategią; trzyma starzenie się, podobnie jak inne demony na odległość kilku- kilkunastu zapisanych wersów. W ich intensywności, w skrótowości, kumuluje się cała, do pewnego stopnia chyba skuteczna, energia przekleństwa czy zaklęcia. Może być, że poetka zdołałaby zakląć także własne cierpienie cielesne i duchowe, pogromić dręczącego ją złego duch (zob. Ten diabeł ciągle mąci). Innym sposobem radzenia sobie w tych nieustępliwych opałach, jest ucieczka, konkretniej zaś – regresja do wcześniejszych przedludzkich, form biologicznych, cofnięcie się do formy płaza (Matko żabo) szczęśliwego, bo podległego jedynie obiektywnym prawom natury. Trzeba było aż tak głębokiej regresji, bowiem, jak wnosimy z wiersza, Iskanie małp, nawet orangutan, po euforii wywołanej pozytywnymi doznaniami, popada w podobny do człowieczego smutek samotności. Tymczasem tylko człowiek ustawicznie konfrontuje się z moralnym złem, manifestującym się nie tylko w spektakularnych tragediach, ale, o wiele częściej – poprzez dojmującą, dziedziczną bylejakość życia (zob. Też sklejają ci się rzęsy Wioletto). Trwa w niej nuda, ból, obmierzły miazmat, obrzydliwy wyziew. Panoszy się na blokowiskach, którym nie pomoże nawet najstaranniejsza rewitalizacja. Poetka obserwuje je okiem     insiderki, jednej z wielu tutejszych bab współczująco sportretowanych w wierszu Osiedlowy spleen, utrudzonej, ale zdolnej jeszcze do przeciwstawienia się losowi
Jej liryczne „ja” dokonuje transgresji, eksponując fizjologię i cielesność. Bywa na swój sposób „bezwstydne”, gdy odsłania się np. w lotniskowej toalecie czy podczas zmagań z przypadłościami kobiecej fizjologii (Infekcje intymne (z reklamy TV)). Drastycznie, dosadnie usiłuje ukazać prawdę o upokorzeniu, na jakie skazana została żeńska część ludzkiego rodzaju. (Przypominam: tylko bez ideologizowania tego poglądu!) I gdyby szukać dla jej dyskursu punktu odniesienia, trzeba by chyba stwierdzić, że podmiotka tego (i zapewne nie tylko tego) tomiku więcej ma wspólnego z liryczną personą zbioru Anny Świrszczyńskiej Jestem baba (1972) niż z uduchowioną refleksyjnością Teresy Ferenc, jako autorki zbioru Stara jak świat (2004).

3. Skupiając się na wątku cielesności, nie ominiemy powiązania erosa i sacrum. Relacji skomplikowanej, graniczącej nieomal z bluźnierstwem. Więź religijna ma tu charakter sensualny, a właściwie seksualny. Rządzi nią na wskroś przecieleśniony amor profanus skierowany ku bóstwu, które może nosić także imię Allacha; do takiej hipotezy uprawnia wiersz Bóg powrócił do miasta z architekturą Istambułu w tle. Tak ryzykowne wyobrażenia wyostrzają głód uczuć pozostający właściwie leitmotivem poezji autorki zbioru Pan Bóg wyjechał na Florydę.

4. O zmaganiu się z późną dojrzałością lepiej niż jakiekolwiek wyznania świadczy nieco większa w tym tomie ilość tekstów przywołujących dzieciństwo i młodość. Zaś bardziej lapidarnej oceny PRL-u niż ta zamykająca wiersz „Stalinogród (Dokument na Planete + HD) nie potrafiłby sformułować nawet najbardziej kompetentny politolog.
  Liryczną personę Jakubowskiej-Fijałkowskiej straszą widziadła, trapią koszmary, nawiedzają gorączkowe majaki. Że nie dała się im sparaliżować, dowodzi, jak wiele wciąż ma siły, jak wiele egzystencjalnego uporu.

Warsztatowa wersja tekstu przeznaczonego do publikacji w Dwumiesięczniku Literackim "Topos".

Zob także moje uwagi o tomie GJF "Czuły nóż" (01.07.2006) w blogu "charakter pisma"